Bookmark and Share

Çevreye duyarlı tasarım (Eko-tasarım)

 

Eko tasarım, daha iyi ürün tasarımı ile tüm yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerin azaltılmasıdır. Ürün kaynaklı çevresel etkilerin yaklaşık %80’i tasarım aşamasında belirlenebilir. Çevreye duyarlı tasarım sayesinde para ve enerji tasarrufu da yapılabilir. Eko-tasarım, bir ürünün henüz tasarlanma aşamasından başlayarak, beşikten mezara tüm aşamalarının çevreye daha duyarlı bir şekilde tasarlanmasını içeren bir yaklaşımdır. Ürünlerin doğaya daha duyarlı olması, kaynakların en etkin şekilde kullanılması ve geri dönüşümün teşvik edilmesini kapsar. Ürünün yaşam döngüsü boyunca  çevresel performansını geliştirmek amacıyla  ürün tasarımına çevresel özelliklerin entegrasyonudur.


Mevzuat 

Enerji ile ilgili ürünlerin 2009/125/EC sayılı Eko-tasarım Direktifi ya da çevreye duyarlı tasarım (eko-tasarım) direktifi ve Enerji Etiketlemesi Direktifi,  ürünlerin  enerji etkinliğini geliştiren etkili  araçlar olarak Avrupa Birliği’nin, enerji ve kaynak tüketimini  azalma stratejisinde önemli rol oynamaktadır. Çevreye duyarlı tasarımın önünü, Avrupa'da Entegre Ürün Politikası (Integrated Product Policy) açmıştır. AB’de bu konuda 2009/125/EC sayılı Direktif çıkarılmış olup, ürün gruplarına göre ayrı ayrı tüzüklerle uygulanmaktadır.  


Eko-tasarım Direktifi neden önemli?

  • Sürdürülebilir ürün politikasının bir parçası olarak iş çevresi ve evlerde kullanılan  ürünlerin enerji ve kaynak tüketimini optimize etmeye yardımcıdır.
  • Eko-tasarım Direktifi kapsamında uyarlanan tüzüklerle yeniliğin itici gücü olarak üreticilerin daha etkin enerji ve kaynaklı ürünler yapmalarını sağlar.
  • Uzmanlaşan sektörlerin daha rekabetçi olmalarında yardımcı olduğundan, özellikle kilit teknolojiler ve gelişmiş  üretimler için önemlidir.

 

Yasal Çerçeve

2009/125/EC sayılı Eko-tasarım Direktifi ya da ErP (Enerji ile ilgili Ürünler)  Direktifi:

  • AB'nin enerji kullanan ürünlerin (EuPs) çevreye duyarlı  tasarımına (eko-tasarım)  ilişkin  2005/32/EC sayılı direktifin  (EuP Direktifi) yerini almıştır.
  • Ev aletleri, bilgi ve iletişim teknolojileri veya mühendislik ürünlerinin çevresel performansını geliştiren AB  düzeyindeki  kuralları oluşturmaktadır.
  • Ürünlerin enerji etkinliği için zorunlu minimum gereklikleri ortaya koymakta dolayısıyla ticarette engelin kaldırılmasına, ürünün kalite ve çevresel korumasının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Bir çerçeve direktif olan Eko-tasarım Direktifi,   enerji ile ilgili ürünlerin (ErPs)  bağlayıcı gerekliklerini ortaya koymamakta ancak herbir ürün grubu için durum bazında uygulama önlemleri yoluyla uyarlanmaktadır. Uygulama önlemleri  yoluyla  atıf  yapılan ürün grupları  Çalışma Planı dahilinde geliştirilir. Direktif Madde 16(1) uyarınca Avrupa Komisyonu, 2  yıllık dönemler için hazırlanan Çalışma Planını  uyarlar. 


Kapsam

Üretim ve kullanımdan atılma aşamasına kadar yaşam döngüsü boyunca enerji tüketimi üzerine  etkili ürünlere uygulanır. Direktif, insan ya da eşya taşımacılığına uygulanmaz.

  • Enerji kullanan ürünler (EuPs) kazanlar, bilgisayarlar, televizyonlar, transformatörler, endüstriyel fanlar, endüstriyel fırınlar gibi enerji (elektrik, gaz, fuel oil)  kullanan  ürünlerdir.
  • Enerji ile ilgili diğer ürünler (ErPs) enerjiyi kullanmayan ancak enerjiye etkili olan ve bundan dolayı pencereler, yalıtım  malzemeleri, duş başlıkları, musluklar gibi   enerji tasarrufuna katkısı olabilen ürünlerdir.

ErPs Direktifi (Madde 15)  enerjiyle  ilgili aşağıdaki kriterleri karşılayan ürünlere uygulanır.

  • AB'nde  yılda 200.000 birim üzerinde satışa sahip 
  • Çevre üzerine önemli etkiye sahip 
  • Gelişim için olası potansiyele  sahip


Spesifik Ürün Tüzükleri

Eko-tasarım Direktifi, ürünlerin spesifik tüzükleri yoluyla tüm AB Üye  Ülkeler’de uygulanmaktadır.

Çevreye duyarlı  tasarım ya da eko-tasarım  tüzükleri,  minimum enerji etkinliği standartları geliştirilmek suretiyle üreticilerin ürünlerinin enerji tüketimlerini azaltmalarını gerektirir. Herbir ürün grubu için eko-tasarım  gereklikleri,  Komisyon tarafından yönetilen   Eko-tasarım  Direktifi kapsamında oluşturulur. Bir alternatif olarak,  endüstri sektörleri  ürünlerinin enerji tüketimini azaltmaları için güncel anlaşmalara imza atabilmekte ve bu tür anlaşmalar Avrupa Komisyonu tarafından resmen tanımakta ve uygulamaları izlenmektedir. 

Ürünlerin eko-tasarım gerekliklerine ilişkin 2009/125/EC sayılı Direktifin uygulanmasına ilişkin ürün kategorilerine göre  spesifik ürün  tüzükleri vardır.

Spesifik ürün  tüzüklerinin listesine ulaşmak için tıklayınız.

 

İşaretleme ve  EC Uygunluk  Deklarasyonu (Eko-tasarım Direktifi Madde 5)

Uygulama önlemleri kapsamındaki bir ürün, AB'nde pazara ve/veya servise sunulmadan önce  üretici  veya  üreticinin yükümlülüklerini üstelenen  Birlik içinde yerleşik gerçek/ tüzel  kişi  “Yetkili Temsilci” tarafından  ürünün  uygulama önlemlerine uyumlu olması  sağlanmalı  ve bu uyum deklare edilerek   ürün üzerine CE işareti iliştirilmeli ve  EC Uygunluğu deklare edilmelidir. Üreticinin Birlik içinde yerleşik olmadığı ve “Yetkili Temsilci”nin olmadığı durumda  ürünün bu direktife ve uygulanabilir önlemlere uyumundan ve ayrıca  EC Uygunluk Deklarasyonu’nun muhafazası & temin edilmesinden  AB’deki ithalatçı firma sorumludur. Uygunluk Değerlendirmesi ve EC Uygunluk Deklarasyonu ile ilgili belgeler, ürünün pazara sunulduğu ilgili Üye Ülke  lisanında hazırlanmalıdır.


CE İşareti

Eko-tasarım Direktifi- Annex III’de  belirtilmiştir. Eko-tasarım Direktifi’nin uygulama önlemlerindeki eko-tasarım  gereklerini karşılayan  enerjiyle ilgili ürünlerin dahili pazarda yer almaları ve serbest dolaşımı için  CE işaretini  ve buna eşlik eden bilgiyi taşımaları gerekir.  


EC Uygunluk Deklarasyonu

Eko-tasarım Direktifi’nin Annex  VI’sında belirtilen bilgileri içermeli ve uygun uygulama önlemlerine atıf yapmalıdır.


Uygunluk  Değerlendirmesi

Eko-tasarım Direktifi  Madde 8 uyarınca  ürün,  AB pazarına sunulmadan önce uygunluk değerlendirmesi  yapılmalıdır. Üretici  veya  üretici adına Yetkili Temsilci, ürünü  AB pazarına sunmadan  önce    ürünle ilgili  spesifik ürün tüzüğünde  belirtilen uygulama  önlemlerinin  tüm gerekliklerini  karşılamalıdır. 

Uygunluk  Değerlendirme  Prosedürleri, üreticilerin,  Eko-tasarım Direktifi'nin  Annex IV’ündeki  “Dahili Tasarım Kontrolü”  ile  Annex V’indeki  “ Yönetim Sistemi“ arasında seçim yapmalarını gerektiren Uygunluk Değerlendirme Prosedürleri, Ürünlerin Pazara Sunulmasına iilşkin kuralların genel   çerçevesini  çizen 768/2008/EC sayılı Karar’ın Annex II’sinde  tanımlı  modüller  arasından  seçilir. Eko-tasarım  Direktifi'nin uygulanmasına ilişkin spesifik ürün tüzüklerinde belirtilir. 


Uygulama Tüzükleri 

Ürünlerin eko-tasarım gerekliklerini  ortaya koyan  eko-tasarım direktifinin uygulamasına ilişkin spesiifk ürün  tüzükleri,  Avrupa Komisyonu  tarafından, teknik ilerlemelerin  ışığında gözden geçirilmekte ve  sonuçları  Eko-tasarım Danışma Forumu’nun gözden geçirmesine sunulmaktadır.

Uygulama Tüzükleri'nin ek'leri şu şekilde sıralanabilir :

Annex I : Ürünle ilgili eko-tasarım gereklilikleri ve takvim

  1. Tanımlar
  2. Minmum Enerji Etkinliği & Maksimum Güç Tüketim
  3. Ürün Bilgi Gereklikleri (uygunluk değerlendirmesi için hazırlanan teknik dosya için Annex II’deki hesap&bilgiler kullanılır)

Annex II : Ölçüm ve hesaplar  

Tüzüğe uyumun sağlanması ve doğrulanması amacıyla ölçüm&hesaplar  için referans numarası AB Resmi Gazetesi’nde yayımlanan harmonize standartlar  ya da diğer güvenilir, doğru ve üretilebilir metodlar kullanılmalıdır. 

Annex III : AB Üye Ülkelerin,  pazar  gözetimi için doğrulama prosedürü

Annex IV : AB Pazarında en iyi performansı sergileyen  ürün sıralaması            

Eko- tasarım mevzuatı

 AB mevzuat yayımlanma tarihi 

 2020'ye kadar tahmini enerji tasarrufu

Bekleme modu

 Aralık 2008  35 TWh
Set üstü cihazlar  Şubat 2009  6 TWh
Sokak ve ofis aydınlatması
 Mart 2009   38 TWh
Ev aydınlatması   Mart 2009  39 TWh
Dış enerji kaynakları   Nisan 2009  9 TWh
Elektrik motorları   Temmuz 2009  135 TWh
Sirkülatörler   Temmuz 2009  23 TWh
Ev tipi buzdolapları
 Temmuz 2009  4 TWh
Televizyonlar  Temmuz 2009  28 TWh
Ev tipi bulaşık makineleri   Kasım 2010  2 TWh
Ev tipi çamaşır makineleri   Kasım 2010  1.5 TWh
Fanlar
 Mart 2011  34 TWh
Klima ve vantilatörler   Mart 2012  11 TWh

 Toplam

 366 TWh

 
 

Ülkemizdeki  Mevzuat

 

Faydalı Kaynaklar


Yasal uyarı

Bu sayfalarda yasal yükümlülüklerinin yerine getirilmesine rehberlik edecek yardımcı bilgiler yer almaktadır. Mevzuat konusunda tek güvenilir kaynak yasanın kendisi olup, bu sitedeki bilgiler yasal öneri niteliği taşımamaktadır. İMMİB, bu web sitesinin içeriğinden kaynaklanan herhangi bir yasal sorumluluğu kabul etmez.